Çoğumuzun evinde, nereye ait olduğuna karar veremediğimiz kıyafetlerin beklediği bir alan vardır. Bu kıyafetlerin bir kısmı toz bezi ya da paspas olarak kulanılırken bazılarıyla olan duygusal bağımız ve anımsattıkları hatıralar onları bir temizlik nesnesine dönüştürmemize de izin vermez. Bunlar ne çöpe atılır ne de bağışlanır, sadece sessizce bir kenarda bekler. Sevdiklerimizden gelen hediye tişörtler, artık dar gelen ama gençlik yıllarımızı anımsatan kotlar, üç yıkamada tüylenmiş ama yine de yıllarca giyilmiş kazaklar… Kıyafetlerden ayrılmak her zaman kolay değil ve moda endüstrisi de bu duygusal boyutu büyük ölçüde görmezden geliyor.

Gyeong Wook Kim, Sooa Kim, Gayeon Kim ve Mingyeong Shin tarafından tasarlanan ByBye adlı konsept ise bu yaklaşıma doğrudan karşı çıkıyor. Tezgah üstü olarak tasarlanan bu cihaz, eski ve kullanılmayan kıyafetleri öğütme, sıkıştırma ve ısı uygulama süreçlerinden geçirerek gerçek, kullanılabilir ve estetik saksılara dönüştürüyor.

Dönüşümün duygusal ve fiziksel boyutu

Tasarımcılar ByBye’ı bir “atık sistemi” değil, bir “yeniden biçimlendirme sistemi” olarak tanımlıyor. Bu ifade, yaklaşımın özünü ortaya koyuyor. Kıyafetler çöpe atıldığında ortadan kaybolur; bağışlandığında ise sorumluluk başkasına devredilir. ByBye ise kullanıcıyı dönüşüm sürecinin parçası olmaya davet ederken, somut bir sonuç sunuyor.

Cihazın işleyişi oldukça sade ama dikkatle düşünülmüş. Kıyafetler üst bölümden içeri yerleştiriliyor; kayar ray mekanizması giriş miktarını düzenliyor ve belirlenen ağırlığa ulaşıldığında otomatik olarak kapanıyor. İçeride bir öğütücü kumaşı ince parçalara ayırıyor. Bu parçalar daha sonra bir saksı kalıbına aktarılıyor, pres plakasıyla sıkıştırılıyor ve yüksek ısıyla sertleştiriliyor. Yaklaşık on dakika süren bu süreç sonunda saksılar kalıptan yükselerek çıkıyor. Eşlik eden mobil uygulama ise kumaş ağırlığını, üretilen saksı sayısını ve toplam üretim süresini takip ediyor.

Geçmişin izini taşıyan ve üzerine bir bitki yerleştirilen anlamlı nesneler üretmek

Ortaya çıkan ürünler beklenenden çok daha etkileyici. Karışık liflerden oluşan yüzey, terrazzo (mermer, kuvars, granit veya cam parçacıklarının çimento ya da epoksi reçine ile karıştırılmasıyla oluşturulan, dayanıklı, dekoratif ve sürdürülebilir bir kompozit zemin ve yüzey kaplama malzemesi) benzeri bir dokuya sahip; kullanılan kumaşa bağlı olarak soluk mavi, pembe ve yeşil tonlarında benekli bir görünüm sunuyor. Bu saksılar, eski tişörtlerden üretildiğini düşündürmekten ziyade bir tasarım fuarında sergilenecek kadar estetik görünüyor. Bu estetik sonuç, projenin duygusal etkisi açısından kritik bir rol oynuyor. Çünkü ortaya sıradan bir nesne değil, geçmiş kıyafetin izini taşıyan ve üzerine bir bitki yerleştirilen anlamlı bir nesne çıkıyor.

Proje aynı zamanda bazı soruları da beraberinde getiriyor. Farklı ısı ve basınç tepkileri olan sentetik karışımlar dahil tüm kumaş türleri bu sistemle işlenebilecek mi? İşlenmiş tekstillerle üretilen saksıların dayanıklılık sınırı ne olacak? Bu sorular, konseptin gelecekteki gelişimi için önemli başlıklar olarak öne çıkıyor.

Sürdürülebilir tasarım dünyasında sıkça rastlanan suçlayıcı dilin aksine, olasılıkları ön plana çıkarıyor

ByBye’ın en güçlü yönlerinden biri ise deneyimin duygusal yapısını doğru kurması. İsmi, “bye bye” (hoşça kal) ile “by” (tarafından yapılmış) kelimeleri arasında ince bir oyun içeriyor ve kullanıcıyı suçluluk duygusuna sürüklemek yerine sürece dahil ediyor. Projede kullanılan “Hello? Nice to Wear You” ve “Let Your Clothes Begin Again” gibi ifadeler, çevresel bir uyarıdan çok davetkar bir ton taşıyor. Bu yaklaşım, sürdürülebilir tasarım dünyasında sıkça rastlanan suçlayıcı dilin aksine, olasılıkları ön plana çıkarıyor.

Tasarımcıların ifadesiyle bu sistem, “kıyafetlerin yeniden görüldüğü ve yeniden üretildiği bir dönüşüm modeli.” Moda endüstrisinin her yıl ortaya çıkardığı büyük miktardaki tekstil atığı düşünüldüğünde, tek bir ev cihazının bu sorunu çözmesi mümkün görünmese de ByBye gibi fikirler tartışmayı yeni bir yöne taşıyor. Bu yaklaşım, bir sonu kayıp olarak görmek yerine yeni bir başlangıca dönüştürmeyi öneriyor. Artık bir kıyafetten ayrılmak yalnızca vedalaşmak değil, aynı zamanda yeni bir şey ekmek anlamına da gelebilir.

Altını çizmek isterim ki bu konsept bir tasarım, dolayısıyla henüz hayata geçirilmiş ticari bir ürün değil.

Görsel: ByBye
Manşet görseli düzenlenmiştir.