İlk olarak 2021’de piyasaya çıkan Meta’nın yapay zekalı akıllı gözlükleri günümüzde büyük bir popülerlikle dünyanın her köşesine yayılıyor. 2023 yılında Ray-Ban ile birlikte çıkardıkları model ile popülerlik yakalayan akıllı gözlükler ardından Oakley ile birlikte de spor ve dayanıklılık segmentindeki gözlük kullanıcılarına yönelik bir model çıkarmıştı.
Haziran 2026 da ise Meta, magazin figürü Kylie Jenner ile birlikte ince ve oval şekilli yapay zekalı gözlüklerini tanıttı. Gözlüğün alametifarikası olarak ise konuşmaları farklı dillere anlık çevirme, mesaj yanıtlama, arama yapma, soru sorma, öneriler alma gibi fonksiyonları öne çıkarılıyor. Ancak kullanıcıların en fazla tercih ettiği özelliği ise 3 dakikaya kadar kesintisiz video kaydedebilme özelliği geliyor.
Birleşik Krallık’ta faaliyetlerini sürdüren politik kampanya grubu Everyone Hates Elon tarafından gerçekleştirilen son kampanya ise Meta’nın Londra’daki ofisinin yakınlarındaki bir reklam panosunu ele geçirdi. Lentiküler teknikle basılan afiş yandan bakıldığında Kylie Jenner’ın yeni yapay zekalı Meta gözlüklerini tanıtırken karşıdan bakıldığında ise Meta’nın kullanıcılarını sürekli izlediğini çarpıcı bir şekilde gösteriyor.
Meta’nın yapay zekalı gözlüklerinin ortaya çıkardığı sorunlar birkaç farklı bağlamda tartışılıyor. Kameralı gözlükler Google Glass ile birlikte aslında 15-20 yıldır tahayyül içerisinde olan bir konsept iken Wayfarer gibi popüler ve dünyada aşina olunan bir modele entegre edilmesi bireylerin kayıt altında olup olmadığını anlamasını güçleştirdi. Bu ana kadar bu teknolojik gözlükler alışılageldik gözlük formlarının dışında olduğu için insanı bu denli kuşkuya düşürmüyordu.
Ancak Meta’nın yapay zekalı gözlükleri hem sıradan birer gözlük gibi görünüyor hem de kameranın kayıt uyarı ışığını deforme etmek ve gizlemek için 5-10 dakika içinde uygulanabilecek birçok farklı yöntem bulunuyor. Keza bu eylemleri gerçekleştirenler neredeyse her zaman erkekler olmakla birlikte sokakta tanımadıkları kadınlarla girdikli etkileşimleri kaydederek rızaları dışında paylaşmaları da rıza kavramının yoksunluğu ve mahremiyet konuları açışından da sorunlu bir sosyal zemin yaratıyor.
Bu tip rızasız çekilen sokak röportajı videoları çoğunlukla Güney Kaliforniya ve Miami gibi şehirlerde erkek içerik üreticiler tarafından kaydedilirken yapılan herhangi bir karşıt yoruma ise ifade özgürlüğü, kamusal alanda gerçekleşen etkileşimler banal argümanlarla davranışlarını meşrulaştırmaya çabalıyorlar. Öte yandan bu tip gizli kameraların en basit haliyle yüz tanıma algoritmaları sayesinde bireyin kişisel bilgilerini deşifre etmenin ne denli kolay olduğuna da daha önce yer vermiştik.
Ayrıca Meta’nın kişilerin çektiği bu videolardaki görüntülerin etiketleme ve sınıflandırma işini yapay zekalı algoritmalar yerine Kenya’daki işçilere gerçekleştirdiği, iki çalışanın Svenska Dagbladet gibi İsveç gazetelerine içeriden verdikleri bilgilerde gözlükteki akışı izleyen çalışanların dünyanın birçok yerinden akıllı gözlük kullanıcılarının kredi kartı bilgileri, cinsel ve mahrem anları, çıplak görüntüleri gibi birçok kişisel bilginin Meta tarafından bu şekilde işlenip kullanıldığını paylaşmıştı.
View this post on Instagram
Tüm etik ve ahlaki bağlamlarını bir kenara bıraksak dahi kişisel gizlilik yasaları henüz ne Amerika Birleşik Devletleri’nde ne de ülkemüzde teknolojinin sosyal hayata penetrasyon hızının önüne geçebilmiş değil. Dolayısıyla eskiden sokakta tanımadığımız birinin fotoğrafını veya videosunu çekmek için analog kamera kullanmak bağlamı sokak fotoğrafçılığı veya daha dışavurumsal bir düzlemde tutarken şu anki araçlar baskın olarak kadınları ve diğer dezavantajlı grupları bilgisi olmadan kaydetmek, yoldan geçen birisini yüz tanıma ile kişisel bilgilerini deşifre edebilmek kolaylaşıyor ve toplumu oluşturan yazısız anlaşmaların kabulünü de gri alana itiyor.
Tüm bu tartışmalar sürerken Kylie Jenner ile birlikte tasarlanıp piyasaya sürülen bu yeni model de şu ana kadar öncelikli olarak erkeklerin tercih ettiği Meta yapay zekalı gözlüklerin hedef kitlesini genişletmek için seçilmiş bilinçli bir tercih ve kadınların bu kameralarla ilişkisini meşrulaştırmak için atılmış bir rıza inşası olarak gören analizler de bulunuyor.
Everyone Hates Elon organizasyonu da hazırladığı bu , milyarderlerin kanser tedavisi, açlık gibi sorunları fonlamak için yeterince varsıl olduğunu ancak bunun yerine neden sapıklar için kameralı gözlükleri fonladıklarını soruyor ve sorguluyor.
View this post on Instagram
Görsel: Everone Hates Elon
