Sanatçı, yazar ve teknoloji uzmanı James Bridle, güneş enerjisi teknolojisini doğanın milyonlarca yıldır geliştirdiği yapılarla bir araya getiren çalışmalarıyla dikkat çekiyor. Sanatçının 2022 yılında gerçekleştirdiği Solar Panels (Radiolaria Series) adlı projesi, işlevsel güneş panellerini sanatsal birer yüzeye dönüştürdüğü en dikkat çekici işlerinden. Bridle, beş adet güneş panelinin cam yüzeyine, mikroskobik deniz canlıları olan radyolaryaların büyütülmüş iskelet görüntülerini işlemiş. Bu çalışmalar bu yıl Cercle Cité’de (Lüksemburg) düzenlenen Here Comes the Sun: Art, Energy and Natural Intelligence isimli sergiyle yeniden gündeme geldi.

Fotoğraf: Mike Zenari – Cercle Cité

Fotoğraf: Mike Zenari – Cercle Cité
Her biri 100 watt gücünde çalışan fotovoltaik enerji üreteçleri olan panellerin yüzeyinde, radyolaryaların dikenli uzantıları ve geometrik kafes yapılarını ortaya çıkaran gravürler bulunuyor. Sanatçı, panelin işlevini bozmadan paneli koruyan şeffaf cam yüzeyi gravürlüyor. Serideki beş panel, sırasıyla Anthocyrtium hispidum, Caclocyma petalospyris, Heliodiscus umbonatus, Hexastylus triaxonius ve Stylodicta clavata adlı radyolarya türlerinin isimlerini taşıyor.

Bridle’ın projesinde doğanın görsel güzelliğinin yanı sıra enerji üretme kapasitesi de önemli bir yer tutuyor. Radyolaryaların büyük bölümü, deniz suyundan aldıkları silisi kullanarak karmaşık geometrik yapılara sahip iskeletler oluşturuyor ve deniz yaşamının dikkat çekici mikroorganizmaları arasında yer alıyorlar.

“Gravürler, güneş panellerinin verimliliğini artırabiliyor”
Sanatçı bu projeyle ilgili şu açıklamayı yapmış:
“Solar Panels (Radiolaria Series), silisten karmaşık mineral iskeletler oluşturan mikroskobik deniz canlıları radyolaryaların büyütülmüş görüntüleriyle gravürlenmiş, her biri 100 watt gücünde işlevsel fotovoltaik enerji üreteçlerinden oluşan bir koleksiyondur. Radyolaryalar ilk kez, 1866 yılında ‘ekoloji’ terimini ortaya atan Alman doğa bilimci Ernst Haeckel tarafından tanımlanmış ve ünlü çizimleriyle görselleştirilmiştir. Yakın zamanda yapılan optik araştırmalar, belirli gravür biçimlerinin normalde yansıyacak olan belirli ışık frekanslarını yakalayarak güneş fotovoltaik panellerinin verimliliğini artırabileceğini göstermiştir.”

Milyonlarca yıllık doğal zekâdan günümüz teknolojilerine
Projenin bilimsel arka planında, sanatçının da açıklamasında bahsettiği gibi radyolaryaları ilk kez ayrıntılı biçimde tanımlayıp resimleyen Alman doğa bilimci Ernst Haeckel’in çalışmaları bulunuyor. Haeckel, 1866 yılında ekoloji sözcüğünü de ortaya atan isim olarak biliniyor. Radyolaryaların evrimsel geçmişi Kambriyen dönemine kadar uzanıyor. Bazı türleri, kendilerine enerji sağlayan alglerle simbiyotik bir ilişki içinde yaşıyor. Başka bir deyişle bu tek hücreli canlılar, insanlar fotovoltaik hücreleri geliştirmeden çok uzun zaman önce güneş ışığını yakalayıp enerjiden yararlanmanın yollarını geliştirmiş durumda.
Doğada, güneş enerjisinden yararlanma konusunda milyonlarca yıldır başarılı yöntemler kullanan canlılar var
Modern güneş enerjisi teknolojileri de aynı güneş ışığından yararlanıyor ancak bunu gelişmiş elektronik sistemler ve karmaşık üretim süreçleri aracılığıyla gerçekleştiriyor. Bridle, bu karşılaştırma üzerinden teknolojik ilerlemenin ne anlama geldiğini sorguluyor: İnsanlar temiz enerji üretebilen paneller geliştirmişken, doğadaki bazı canlılar güneş enerjisinden yararlanma konusunda milyonlarca yıldır başarılı yöntemler kullanıyor.
Sanatçının çalışmalarında sıkça karşılaştığımız bir diğer kavram ise zekâ. Bridle, zekâyı yalnızca IQ testleri veya büyük dil modelleri gibi insan merkezli ölçütlerle tanımlamanın yetersiz olduğunu savunuyor. İnsanların ve mühendislerin gezegeni paylaştıkları diğer canlı türlerinden öğrenecekleri çok şey olduğuna dikkat çekiyor. Bu yaklaşım, sanatçının güneş panellerinin yanı sıra su toplama sistemleri ve yerel mimari üzerine geliştirdiği projelerinde de kendini gösteriyor.
Antik sembollerle enerji üretmek

Bridle’ın doğa, teknoloji ve insan dışı zekâ arasındaki ilişkiyi araştıran yaklaşımı, 2023 yılında Yunanistan’ın Atina yakınlarındaki Elefsina arkeolojik alanında gerçekleştirdiği Things Said, Things Seen, and Things Done adlı yerleştirmesinde de devam etti. Sanatçı, bu kez üç adet 100 watt gücündeki fotovoltaik güneş panelinin üzerine buğday başağı, gelincik ve kalathos (antik dönemde kullanılan sepet biçimli kap) imgelerini işledi.

Bu semboller, Bridle’ın ifadesiyle Demeter’in antik kültüne ve onun temsil ettiği yaşayan Dünya’ya duyulan saygıyı onurlandırıyor. Sanatçı, panelleri yalnızca sembollerin sergilendiği yüzeyler olarak kullanmakla kalmadı; ürettikleri elektrikle yerleştirmenin diğer işlerini ve arkeolojik alanın kendisini de besledi. Çalışma, Mystery 19 Visual Arts Initiator III – But Don’t Tell Anyone sergisi kapsamında sunuldu.

Bridle, Elefsina projesiyle teknoloji ve ritüel arasındaki ilişkiyi de gündeme getiriyor. Sanatçıya göre bu tür uygulamaları gerçekleştirmek için gerekli teknoloji zaten mevcut; bu teknolojinin nasıl kullanılacağına ilişkin bilgi de bir sır değil. Ancak bu bilginin daha geniş kitlelere yayılması için yeni ritüellere ve yeni başlangıç biçimlerine ihtiyaç duyulabilir.

2022’deki beş radyolarya gravürlü paneli ve 2023’te Elefsina’da gerçekleştirdiği üç panelli (gravürlü) yerleştirmesiyle Bridle, güneş enerjisine yalnızca mühendislik ve teknoloji perspektifinden bakmıyor. Doğanın çok uzun zamandır kullandığı enerji toplama yöntemlerini, tarihsel sembolleri ve insan dışı canlıların zekâsını aynı tartışmanın parçası haline getiriyor. Çalışmaları kesin bir yanıt sunmak yerine, geleceğin enerji teknolojilerinin doğayı daha dikkatli inceleyerek geliştirilebileceği düşüncesini ortaya koyuyor.

1980 doğumlu James Bridle, sanatçı, yazar ve teknoloji uzmanı olmasının yanı sıra marangozlukla da ilgileniyor. Teknolojinin kültürel etkilerini ele alan New Dark Age (2018) ve insan dışı zekâ biçimlerine odaklanan Ways of Being (2022) kitaplarının yazarı. Sanat çalışmaları Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika, Asya ve Avustralya’daki kültür kurumlarında sergilenen Bridle’ın yazıları Wired, The Atlantic, The New Statesman, The Guardian ve Financial Times gibi yayınlarda yer aldı. Günümüzde Akdeniz’deki bir adada yaşayan sanatçı; kendi kendine inşa edilen konutlar, topluluk enerjisi, su yönetimi ve ekolojik uygulamalar üzerine çalışmalarını sürdürüyor. Aynı zamanda Vessel isimli kolektifin kurucuları arasında yer alıyor.



Görsel: James Bridle






