Erdem Topsakal, İstanbul’un kültürel belleğinde önemli bir yere sahip olan apartman duvar resimlerini yapay zekâ teknolojisiyle yeniden görünür kıldı. Topsakal, “Resimli İstanbul Apartmanları” başlığıyla Instagram’da paylaştığı üç reels videosunda, Cumhuriyet dönemi apartmanlarının giriş hollerinde yer alan duvar resimlerini hareketlendirerek izleyiciyle buluşturdu. Çalışmalar, hem mimarlık hem de sanat tarihi açısından giderek görünmez hale gelen bu mirasa güncel bir anlatım dili kazandırıyor.

Paylaşımlarda, duvar resmi geleneğinin mağara resimlerinden Selçuklu ve Osmanlı’daki kalem işi örneklerine, oradan da 20. yüzyıl başında apartman yaşamıyla birlikte İstanbul’a yayılışına uzanan tarihsel arka planına dikkat çekiliyor. Beyoğlu, Şişli, Fatih, Üsküdar ve Kadıköy gibi semtlerde yoğunlaşan bu resimlerin, Ermeni, Rum ve Levantenlerin yaşadığı apartmanlarda özellikle öne çıktığı vurgulanıyor. Seride, bu resimlerin bir dönem apartmanların hem “içinde” hem de “dışında” konumlanan hikaye anlatıcıları olduğu fikri öne çıkıyor.

Arşivden videoya uzanan bir seri

Topsakal, araştırmacı yazar Güven Bayar’ın 2018–2023 yılları arasında yürüttüğü kapsamlı saha çalışmasıyla oluşturduğu arşivi temel aldığını, bu arşiv üzerinde video ve yapay zekâ ile düzenleme çalışmaları gerçekleştirdiğini ifade ediyor. Bayar’ın çalışması kapsamında İstanbul genelinde 231 apartmanda tespit edilen duvar resimleri kayıt altına alınmıştı.

Yapay zekânın bir “yeniden üretim” değil, arşivlenen kültürel mirası güncel bir anlatımla görünür kılma aracı olarak kullanıldığı çalışma, sosyal medyada kısa sürede ilgi çekti.

Seri, İstanbul’daki apartman duvar resimlerinin korunması, belgelenmesi ve geleceğe aktarılması yönündeki tartışmalara da yeni bir katkı sunuyor.

Sanatçının diğer çalışmalarını internet sitesi ve Instagram’ı üzerinden keşfedebilirsiniz.

Görsel: Güven Bayar, Erdem Topsakal