Her yıl dünya genelinde yaklaşık 300 ila 400 milyon tenis ve padel topu üretiliyor. Kullanım ömürleri kısa olan bu topların neredeyse tamamı zamanla çöplüklere gönderiliyor. Kauçuk ve keçeden oluşan çok katmanlı yapıları nedeniyle geri dönüştürülmeleri oldukça zor olan bu ürünler, çevresel açıdan önemli bir atık sorununa dönüşmüş durumda.

Royal College of Art ile Imperial College London’da eğitim gören tasarımcı Soroosh Riazi Isfahani, bu soruna farklı bir yaklaşımla çözüm arayan SLICE adlı ayakkabı projesini geliştirdi. James Dyson Award 2026 kapsamında tanıtılan proje, kullanılmış tenis toplarını öğütüp yeniden üretmek yerine, topların mevcut formunu koruyarak doğrudan ayakkabının yapı malzemesine dönüştürüyor.

Tasarımcı, ilhamını eski kamyon brandalarından üretilen Freitag çantalarından aldığını belirtiyor. Amaç, tenis toplarının geçmişini gizlemek yerine görünür kılmak. Bu nedenle ayakkabılarda topların sarı keçe yüzeyi, dikişleri ve kullanım izleri korunuyor. Böylece her ayakkabı çifti, korttaki önceki yaşamını anlatan benzersiz bir hikaye taşıyor.

Top parçaları, ömrünü tamamlamış tenis raketi telleriyle birbirine dikiliyor

SLICE projesinde Isfahani’nin tasarlayıp 3B yazıcıyla ürettiği özel kesme kılavuzları kullanılıyor. Bu kılavuzlar sayesinde tenis topları hassas biçimde parçalara ayrılıyor. Tasarımcı mevcut prototipte topları neşter ve bıçak yardımıyla elle kesiyor, ardından parçaları ayakkabı kalıbı üzerinde şekillendirerek, kullanım ömrünü tamamlamış tenis raketi telleriyle birbirine dikiyor. Böylece ne toplar parçalanıyor ne de üretim sırasında ısı veya kimyasal yapıştırıcı kullanılıyor.

Projenin ilk aşamasında tasarımcı, tenis toplarını öğüterek doğal kauçukla karıştırmış ve taban üretmeyi denemiş. Ancak bu yöntemin daha fazla enerji gerektirdiğini ve malzemenin karakteristik özelliklerini ortadan kaldırdığını fark edince yönünü değiştirmiş. Ardından farklı kesim desenleri, yüzey yönelimleri ve bağlantı yöntemleri üzerinde yaptığı denemeler sonucunda bugünkü tasarım sistemini geliştirmiş.

Isfahani’ye göre günümüzde kullanılmış tenis topları çoğunlukla zemin kaplaması gibi düşük katma değerli ürünlere dönüştürülüyor ya da köpek oyuncakları olarak yeniden kullanılıyor. Oysa SLICE, topun özgün kauçuk-keçe yapısını koruyarak onu daha dayanıklı ve sporla ilişkisini sürdüren yeni bir ürüne dönüştürüyor. Proje aynı zamanda tenis toplarının ikonik sarı rengini, dokusunu ve dikişlerini görünür bırakmayı da tasarımın temel unsurlarından biri haline getiriyor.

Tasarımcı bundan sonraki aşamada tenis topu parçalarını deri artıklarla birleştirerek daha karmaşık ayakkabı modelleri geliştirmeyi planlıyor. Ayrıca aynı sistemi çanta ve spor aksesuarları gibi farklı ürünlerde kullanmayı hedefliyor. Gelecekte belirli tenis kulüplerinden, oyunculardan veya önemli maçlardan toplanan topların kişiye özel ürünlere dönüştürülebileceği bir hizmet modeli de geliştirmeyi amaçlıyor.

Görsel: James Dyson Award 2026